(ẢNH MINH HỌA AI)
Trong hệ thống pháp luật doanh nghiệp hiện đại, việc định danh và thiết lập các tiêu chuẩn pháp lý đối với cá nhân gánh vác sứ mệnh quản lý phần vốn góp sở hữu đóng vai trò nền tảng bảo đảm tính minh bạch, an toàn và hiệu quả của dòng vốn đầu tư. Dưới góc độ lập pháp và thực tiễn áp dụng, thiết chế pháp lý này được quy định chặt chẽ nhằm định hình rõ nét vị thế, quyền năng cũng như những giới hạn pháp lý bắt buộc đối với các chủ thể liên quan.
Bàn về bản chất pháp lý, theo quy định tại khoản 5 Điều 3 Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp năm 2025 (Luật số 68/2025/QH15), chủ thể được giao trọng trách đại diện phần vốn của doanh nghiệp được định hình là cá nhân nhận được sự ủy quyền bằng văn bản từ phía doanh nghiệp chủ quản. Sự ủy quyền này nhằm mục đích thay mặt doanh nghiệp thực thi toàn bộ các quyền năng và nghĩa vụ pháp lý đối với phần tài sản, nguồn vốn mà doanh nghiệp đã rót vào các mô hình công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn.
Để đảm bảo năng lực thực thi công vụ và ngăn ngừa các nguy cơ xung đột lợi ích, hệ thống pháp luật đặt ra hệ thống tiêu chuẩn khắt khe đối với người đại diện phần vốn. Căn cứ theo Điều 37 Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp năm 2025, ứng viên cho vị thế này trước hết phải là công dân Việt Nam có nơi thường trú trên lãnh thổ Việt Nam và sở hữu đầy đủ năng lực hành vi dân sự theo chuẩn mực pháp luật. Bên cạnh đó, các yêu cầu về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ chuyên sâu cùng bề dày kinh nghiệm thực tiễn phải tương thích tuyệt đối với đặc thù vị trí và chức danh được phân công hoặc bổ nhiệm.
Pháp luật cũng loại trừ nghiêm ngặt các trường hợp đang bị hạn chế về chức vụ hay vướng vào vòng tố tụng, kỷ luật. Cụ thể, cá nhân không được nằm trong diện đang thụ án phạt tù, đang chịu hình thức cấm đảm nhiệm chức vụ, đang trong giai đoạn bị xem xét kỷ luật, hoặc đang phải đối mặt với các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử từ cơ quan có thẩm quyền.
Đặc biệt, nhằm triệt tiêu nguy cơ thao túng quyền lực hoặc cấu kết trục lợi, pháp luật thiết lập hàng rào kỹ thuật về quan hệ gia đình. Theo đó, người đại diện phần vốn tuyệt đối không được có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng (bao gồm vợ, chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha mẹ vợ/chồng, cha dượng, mẹ kế, con đẻ, con nuôi, con dâu, con rể, anh chị em ruột cũng như các mối quan hệ thông gia tương đương) với hàng loạt các chức danh lãnh đạo cốt cán. Danh mục các chức danh bị giới hạn này bao gồm người đứng đầu và cấp phó của cơ quan đại diện chủ sở hữu; Chủ tịch cùng các thành viên Hội đồng thành viên hoặc Hội đồng quản trị; Chủ tịch công ty; Tổng Giám đốc, Giám đốc; Kiểm soát viên; và Kế toán trưởng. Thêm vào đó, lịch sử hành nghề của cá nhân cũng được thanh lọc khi loại bỏ hoàn toàn các trường hợp từng bị cách chức các chức danh chủ chốt như Chủ tịch, thành viên Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị, Chủ tịch công ty hay Tổng Giám đốc, Giám đốc tại các doanh nghiệp có vốn nhà nước, đồng thời phải thỏa mãn các tiêu chí bổ sung theo Điều lệ nội bộ và các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành có liên quan.
Song song với các tiêu chuẩn nhân sự, cấu trúc vận hành của dòng vốn này được chi phối bởi những nguyên tắc quản lý và đầu tư đặc thù được ghi nhận tại Điều 5 Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp năm 2025. Trước hết, mọi hoạt động phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về quản lý vốn, pháp luật doanh nghiệp và các điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.
Nguyên tắc phân định rõ chức năng đại diện chủ sở hữu và chức năng quản trị kinh doanh cũng được đề cao thông qua cơ chế không can thiệp trực tiếp. Theo đó, các cơ quan đại diện chủ sở hữu cùng cơ quan quản lý nhà nước không được phép dùng quyền lực hành chính để can thiệp thô bạo vào hoạt động sản xuất kinh doanh, chiến lược đầu tư hay công tác điều hành nội bộ của doanh nghiệp vốn đã được phân quyền theo Điều lệ công ty. Thay vào đó, Nhà nước thực hiện quyền quản lý phần vốn của mình thông qua hệ thống người đại diện trực tiếp hoặc người đại diện phần vốn nhà nước, qua đó tạo động lực để doanh nghiệp tự chủ vận hành theo nguyên tắc thị trường, bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh.
Cuối cùng, kim chỉ nam trong toàn bộ tiến trình này là việc bảo đảm tối đa hiệu quả, sự bảo toàn và tăng trưởng của nguồn vốn nhà nước. Các chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, giám sát có nghĩa vụ ngăn chặn triệt để tình trạng đầu tư dàn trải, gây thất thoát, lãng phí tài sản công, đồng thời gắn liền với việc siết chặt kỷ luật, nâng cao hiệu lực thanh kiểm tra và trách nhiệm giải trình của mọi mắt xích trong hệ thống quản trị.
Nguồn: https://luatvietnam.vn/linh-vuc-khac/nguoi-dai-dien-phan-von-cua-doanh-nghiep-la-ai-phai-dap-ung-tieu-chuan-gi-883-113498-article.html
