Tối ưu hóa vai trò tòa án chuyên trách trong công tác xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ

Nhằm siết chặt kỷ cương trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ (SHTT), Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Công điện 38/CĐ-TTg (ngày 5/5/2026). Chỉ đạo yêu cầu các lực lượng chức năng đồng loạt mở đợt cao điểm rà soát, phát hiện và xử lý triệt để các hành vi vi phạm trên phạm vi cả nước, kéo dài từ ngày 7/5 đến hết ngày 30/5/2026, với nguyên tắc thượng tôn pháp luật và "không có ngoại lệ".

Song song đó, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cùng Tòa án nhân dân (TAND) Tối cao được giao nhiệm vụ nâng cao hiệu quả kiểm sát và truy tố, chọn lọc các vụ việc mang tính chất trọng điểm, điển hình để đưa ra xét xử công khai nhằm tạo tính răn đe mạnh mẽ.

Chuyển biến từ bộ máy tòa án chuyên trách

Việc đưa vào vận hành hai tòa án chuyên trách về SHTT tại Hà Nội và TP.HCM từ đầu tháng 7/2025 đánh dấu bước tiến mới trong việc giải quyết các vụ tranh chấp pháp lý này. Thống kê tại TAND Khu vực 2 – Hà Nội cho thấy:

• Đã tiếp nhận: 42 đơn khởi kiện liên quan đến SHTT.

• Đã thụ lý: 21 vụ án, trong đó xử lý xong 3 vụ.

• Xử lý đơn: Trả lại 6 đơn và chuyển 1 đơn theo đúng thẩm quyền.

Nhìn lại giai đoạn 2018–2025, dữ liệu công khai từ hệ thống TAND Tối cao ghi nhận 57 vụ tranh chấp SHTT được tòa án cấp tỉnh/thành phố xét xử. Đại đa số các vụ việc trước đây chủ yếu dừng lại ở phạm vi tranh chấp dân sự giữa các bên.

Tuy nhiên, bức tranh xử lý vi phạm đang thay đổi. Điển hình như đầu tháng 3/2026, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) đã triệt phá đường dây xâm phạm quyền tác giả, tổ chức đánh bạc liên quan đến hệ thống "Xôi Lạc TV". Khi vụ án này được xét xử hình sự, đây sẽ là tiền lệ pháp lý quan trọng đối với các hành vi xâm phạm bản quyền trên không gian mạng.

Nhận diện thách thức thời kỳ kỹ thuật số

Theo Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu, hình thái vi phạm SHTT hiện nay đã biến tướng phức tạp vượt khỏi các phương thức truyền thống như làm giả nhãn hiệu hay kinh doanh nhỏ lẻ. Các đối tượng hiện thiết lập những "hệ sinh thái vi phạm" tinh vi, hoạt động xuyên biên giới trên nền tảng số.

TS. Đào Trung Hiếu nhận định, đợt ra quân lần này của Chính phủ là bước đi cần thiết khi Việt Nam hướng tới nền kinh tế đổi mới sáng tạo và dựa trên tri thức. Mặc dù vậy, công tác xử lý vẫn đối mặt với nhiều rào cản:

1. Chướng ngại thu thập chứng cứ: Hành vi vi phạm diễn ra nhanh và dễ xóa vết tích trên môi trường số.

2. Hình phạt chưa đủ sức đe dọa: Cơ chế bồi thường và chế tài hiện hành chưa làm nản lòng các đối tượng vi phạm.

3. Phối hợp liên ngành chưa đồng bộ: Tốc độ xử lý của cơ quan chức năng đôi khi chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ.

Các giải pháp trọng tâm

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền SHTT trong tình hình mới, các chuyên gia đề xuất một số nhóm giải pháp đồng bộ:

• Số hóa công tác giám sát: Đẩy mạnh ứng dụng AI, Big Data, Blockchain và xác thực nguồn gốc số để truy vết các giao dịch gian lận.

• Tăng cường liên kết: Xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu liên thông giữa Công an, Hải quan, Thuế, Ngân hàng, các doanh nghiệp viễn thông và đối tác quốc tế.

• Hoàn thiện thể chế & tư pháp: Bổ sung quy định pháp lý về bồi thường thiệt hại; phát huy tối đa năng lực Tòa chuyên trách SHTT; mở rộng sự tham gia của các tổ chức giám định độc lập.

• Nâng cao nhận thức: Tuyên truyền để người tiêu dùng và cộng đồng doanh nghiệp chủ động bài trừ hàng giả, bảo vệ tài sản trí tuệ.

Nguồn: https://laodong.vn/xa-hoi/xu-ly-xam-pham-so-huu-tri-tue-phat-huy-vai-tro-cua-toa-an-chuyen-trach-1697969.ldo