Tư vấn

(ẢNH MINH HỌA AI)

Sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) mang lại nhiều giá trị kinh tế - xã hội, song cũng kéo theo nguy cơ bị lạm dụng cho các hành vi vi phạm pháp luật như lừa đảo, giả mạo danh tính và xâm phạm dữ liệu cá nhân. Trước thực trạng này, cơ quan chức năng đã đưa ra những cảnh báo quan trọng cùng hệ thống quy định pháp lý đồng bộ nhằm kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm liên quan đến AI.

1. Phương thức, thủ đoạn lạm dụng công nghệ cao phổ biến

Theo đánh giá từ cơ quan công an, các hành vi lợi dụng công nghệ AI và Deepfake đang ngày càng gia tăng với tính chất phức tạp, tinh vi:

• Giả mạo nhân thân và danh tính: Đối tượng xấu sử dụng AI để cắt ghép, mô phỏng hình ảnh và giọng nói của người thân, bạn bè hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước nhằm tạo bối cảnh giả, từ đó thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc khai thác thông tin cá nhân.

• Thu thập trái phép dữ liệu sinh trắc học: Thông qua các ứng dụng, nền tảng điện tử không rõ nguồn gốc, đối tượng thực hiện thu thập dữ liệu khuôn mặt, giọng nói để phục vụ mục đích mạo danh hoặc can thiệp trái phép vào các hệ thống xác thực điện tử.

• Vượt rào kiểm soát an ninh số: Công nghệ tân tiến bị lợi dụng để tạo dựng các dữ liệu sinh trắc học giả lập, nhằm qua mặt bước xác minh tài khoản tại các ngân hàng và tổ chức tài chính.

2. Khung pháp lý và cơ chế xử lý vi phạm

Để ngăn chặn rủi ro từ không gian mạng, hệ thống pháp luật hiện hành đã thiết lập hành lang quản lý và chế tài xử lý tương ứng với từng cấp độ vi phạm:

A. Căn cứ pháp lý điều chỉnh

• Luật Trí tuệ nhân tạo: Quy định các nguyên tắc phát triển và sử dụng AI an toàn, lấy con người làm trung tâm; nghiêm cấm việc tạo lập nội dung giả mạo gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

• Luật An ninh mạng: Nghiêm cấm các hành vi sử dụng AI hoặc công nghệ mới để mạo danh hình ảnh, video, giọng nói của người khác, cũng như việc phát tán thông tin vi phạm pháp luật trên môi trường mạng.

B. Chế tài xử phạt hành chính

Căn cứ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, hành vi sử dụng công nghệ AI, Deepfake hoặc giấy tờ giả nhằm mạo danh dữ liệu sinh trắc học (khuôn mặt, giọng nói) để xác thực tài khoản trái phép bị áp dụng mức phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng. Đồng thời, pháp luật cũng quy định chi tiết các mức phạt đối với hành vi thu thập, xử lý trái phép dữ liệu cá nhân hoặc vận hành hệ thống AI gây mất an ninh, trật tự.

C. Trách nhiệm hình sự

Tuy hành vi lạm dụng AI không hình thành một tội danh độc lập, nhưng tùy thuộc vào bản chất, mục đích và hậu quả thực tế, người vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các tội danh tương ứng trong Bộ luật Hình sự:

• Tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" (Điều 174): Áp dụng khi có hành vi dùng thủ đoạn gian dối bằng AI để chiếm đoạt tài sản.

• Tội "Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông" (Điều 288): Áp dụng đối với các hành vi phát tán, sử dụng thông tin trái phép khi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, với khung hình phạt cao nhất lên đến 07 năm tù.

3. Khuyến nghị phòng ngừa và ứng phó rủi ro

Nhằm bảo đảm an toàn thông tin và tài sản, cơ quan chức năng khuyến cáo các cá nhân và tổ chức triển khai đồng bộ các biện pháp sau:

• Tăng cường xác minh độc lập: Đối với các giao dịch tài chính, yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp mã OTP, người dân cần chủ động liên hệ lại qua kênh liên lạc trực tiếp để xác nhận thông tin trước khi thực hiện.

• Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Không tự ý cung cấp hình ảnh sinh trắc học, giấy tờ tùy thân hoặc truy cập các đường dẫn, ứng dụng lạ không rõ nguồn gốc.

• Tuân thủ quy chuẩn vận hành: Các tổ chức, doanh nghiệp khi ứng dụng hệ thống AI cần gắn liền với giải pháp bảo mật an ninh mạng và quy trình kiểm soát rủi ro dữ liệu theo đúng quy định pháp luật.

• Kịp thời trình báo: Khi phát hiện các dấu hiệu lừa đảo hoặc bị xâm phạm quyền lợi do công nghệ AI, cần chủ động lưu trữ chứng cứ và báo ngay cho cơ quan công an gần nhất để xử lý theo thẩm quyền.

Nguồn: https://vtv.vn/rui-ro-phap-ly-khi-lam-dung-ai-100261016223016094.htm