1. Nhân thân người phạm tội được hiểu như thế nào?
Mặc dù Bộ luật Hình sự không đưa ra khái niệm cụ thể về nhân thân người phạm tội, song trong thực tiễn xét xử, đây là tổng hợp những đặc điểm phản ánh quá trình sinh sống, học tập, lao động, chấp hành pháp luật, tiền án, tiền sự, hoàn cảnh gia đình và thái độ của người phạm tội trước, trong và sau khi thực hiện hành vi phạm tội.
Việc xem xét nhân thân giúp cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá khả năng cải tạo, giáo dục người phạm tội, từ đó lựa chọn hình phạt phù hợp với mục đích của hình phạt được quy định tại Điều 31 Bộ luật Hình sự.
2. Nhân thân có thể giúp người phạm tội được xem xét mức hình phạt như nào?
Đối với những trường hợp phạm tội lần đầu, có quá trình sinh sống tốt, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, có nơi cư trú rõ ràng và có nhiều đóng góp cho gia đình, xã hội, Tòa án thường xem đây là những yếu tố phản ánh nhân thân tốt của bị cáo khi lượng hình theo Điều 50 Bộ luật Hình sự. Bên cạnh đó, nếu người phạm tội còn thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tự nguyện bồi thường thiệt hại hoặc tích cực khắc phục hậu quả thì có thể được hưởng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo các điểm b, s khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự. Khi có nhiều tình tiết giảm nhẹ và nhân thân tốt, Tòa án có thể xem xét áp dụng mức hình phạt nhẹ hơn trong khung hình phạt hoặc cho hưởng án treo nếu đáp ứng các điều kiện theo Điều 65 Bộ luật Hình sự và Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC.
Ngược lại, trường hợp người phạm tội đã từng bị kết án, có tiền án, tiền sự, thường xuyên vi phạm pháp luật hoặc có thái độ coi thường pháp luật thì đây là những yếu tố phản ánh nhân thân xấu và sẽ được Tòa án xem xét khi quyết định hình phạt theo Điều 50 Bộ luật Hình sự. Đặc biệt, trường hợp tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm không chỉ thể hiện nhân thân xấu mà còn là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự được quy định tại điểm h khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự. Trong những trường hợp này, người phạm tội thường phải chịu mức hình phạt nghiêm khắc hơn nhằm bảo đảm tính răn đe và phòng ngừa chung.
3. Nhân thân có quyết định toàn bộ mức án hay không?
Câu trả lời là không. Nhân thân chỉ là một trong nhiều căn cứ được Tòa án xem xét khi lượng hình. Theo Điều 50 Bộ luật Hình sự, mức hình phạt cuối cùng còn phụ thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, hậu quả xảy ra, các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng và các quy định khác của pháp luật hình sự.
Do đó, một người có nhân thân tốt vẫn có thể phải chịu hình phạt nghiêm khắc nếu thực hiện hành vi đặc biệt nghiêm trọng. Ngược lại, nhân thân tốt có thể là cơ sở quan trọng để được hưởng chính sách khoan hồng của pháp luật khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.
