Theo Nghị định số 135/2020/NĐ-CP, năm 2026, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường đối với lao động nam là 61 tuổi 6 tháng, đối với lao động nữ là 57 tuổi. Như vậy, người thuộc diện được nghỉ hưu trước tuổi tối đa 5 năm có thể nghỉ ở tuổi 56 tuổi 6 tháng đối với nam và 52 tuổi đối với nữ. Với trường hợp được nghỉ thấp hơn tối đa 10 tuổi, tuổi tương ứng là 51 tuổi 6 tháng đối với nam và 47 tuổi đối với nữ.
Theo Điều 64 và Điều 65 Luật BHXH 2024, số 41/2024/QH15, người lao động có thể nghỉ hưu trước tuổi nếu đáp ứng các điều kiện sau:
Người lao động có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 5 tuổi so với điều kiện bình thường nếu đã đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên và thuộc một trong hai nhóm: làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm (hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm) theo danh mục quy định, hoặc làm việc tại các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn (bao gồm cả thời gian làm việc tại nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên trước ngày 1/1/2021). Riêng đối với công việc khai thác than trong hầm lò, mức giảm tuổi nghỉ hưu có thể lên tới tối đa 10 tuổi nếu có từ đủ 15 năm trở lên làm công việc này. Bên cạnh đó, người lao động có từ đủ 15 năm trở lên làm nghề đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm mà bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên cũng được nghỉ hưu trước tuổi.
Theo Điều 65 Luật BHXH 2024, trường hợp nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động đòi hỏi người lao động phải có từ đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên. Cụ thể, mức hưởng lương hưu sẽ thấp hơn và gắn liền với tỷ lệ suy giảm: suy giảm từ 61% đến dưới 81% được nghỉ thấp hơn tối đa 5 tuổi; suy giảm từ 81% trở lên được nghỉ thấp hơn tối đa 10 tuổi.
Đối với lực lượng vũ trang, cơ yếu và dân quân thường trực, điều kiện hưởng lương hưu là có từ đủ 15 năm đóng BHXH bắt buộc và thỏa mãn các tiêu chí luật định. Nhóm này có thể nghỉ hưu sớm tối đa 5 tuổi so với điều kiện bình thường (trừ khi pháp luật chuyên ngành có quy định khác), hoặc sớm tối đa 10 tuổi nếu làm các công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc tại vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Trường hợp lực lượng vũ trang nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên, yêu cầu bắt buộc là có từ đủ 20 năm đóng BHXH và thuộc nhóm nghỉ sớm tối đa 10 tuổi hoặc có từ đủ 15 năm làm nghề đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Đặc biệt, người bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp trong khi thi hành nhiệm vụ sẽ không bị ràng buộc bởi điều kiện về tuổi nghỉ hưu.
Để bảo vệ quyền lợi và tránh bị giảm tỷ lệ lương hưu khi về hưu sớm, người lao động cần lưu ý các quy định về chế độ. Theo Luật sư Hùng, việc có bị trừ tỷ lệ hay không phụ thuộc hoàn toàn vào lý do nghỉ. Người nghỉ hưu trước tuổi theo Điều 64 Luật BHXH 2024 sẽ không bị giảm tỷ lệ hưởng, trong khi người nghỉ do suy giảm khả năng lao động theo Điều 65 sẽ bị giảm 2% cho mỗi năm nghỉ trước tuổi (các khoảng thời gian lẻ dưới 6 tháng không tính, từ đủ 6 tháng đến dưới 12 tháng tính giảm 1%).
Một vấn đề thường gặp khi làm thủ tục là chức danh trong sổ BHXH không khớp với thực tế công việc nặng nhọc, độc hại. Mặc dù doanh nghiệp có trách nhiệm kê khai trung thực, người lao động nên chủ động kiểm tra thông tin chức danh, công việc của mình trên ứng dụng VssID - BHXH số để kịp thời phản ánh và điều chỉnh, tránh làm chậm trễ quá trình giải quyết chế độ.
Về mức hưởng hằng tháng, Điều 66 Luật BHXH 2024 quy định công thức tính bằng tỷ lệ hưởng nhân với mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Cụ thể, lao động nữ đóng đủ 15 năm nhận mức 45%, sau đó cứ mỗi năm cộng thêm 2% (tối đa 75%); lao động nam đóng đủ 20 năm nhận 45%, sau đó cứ mỗi năm cộng thêm 2% (tối đa 75%). Riêng lao động nam có thời gian đóng BHXH từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm sẽ được hưởng 45% (với mốc đủ 15 năm), sau đó mỗi năm đóng thêm được tính cộng thêm 1%.
