1. Bảo hiểm bắt buộc được hiểu như thế nào?
Bảo hiểm là phương thức bảo vệ trước những tổn thất tài chính. Đó là hình thức quản lý rủi ro, chủ yếu được sử dụng để bảo hiểm cho những rủi ro, chủ yếu được sử dụng để bảo hiểm cho những rủi ro ngẫu nhiên hoặc tổn thất có thể sảy ra. Một doanh nghiệp cung cấp bảo hiểm được gọi là nhà bảo hiểm, công ty bảo hiểm.
Hay hiểu một cách đơn giản hơn, bảo hiểm là hoạt động qua đó một cá nhân có quyền được hưởng trợ cấp nhờ vào một khoản đóng góp cho mình hoặc người thứ ba trong trường hợp sảy ra rủi ro. Khoản trợ cấp này do một tổ chức trả, tổ chức này có trách nhiệm đối với toàn bộ các rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các phương pháp thống kê. Bảo hiểm là một dịch vụ đặc biệt, vừa mang tính bồi hoàn, vừa mang tính không bồi hoàn.
Bảo hiểm bắt buộc là loại bảo hiểm mà tại đó pháp luật đặt ra các điều kiện bảo hiểm, mức phí bảo hiểm, số tiền bảo hiểm tối thiểu mà tổ chức, cá nhân tham gia bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm có nghĩa vụ thực hiện.
2. Các đối tượng nào phải mua bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng?
Pháp luật đặt ra các trường hợp bắt buộc phải mua bảo hiểm trong hoạt động đầu tư xây dựng, bởi xuất phát từ thực tiễn hoạt động đầu tư xây dựng trong một số trường hợp nhất định, trên thực tế, và xét trên nhiều yếu tố, thường phải chịu nhiều rủi ro, do đó, bảo hiểm sẽ là một giải pháp hữu hiện để đảm bảo quyền lợi của người lao động, chủ đầu tư khi có rủi ro sảy ra.
Tại Điều 4 Nghị định 119/2015/NĐ-CP, pháp luật có quy định các chủ đầu tư hoặc nhà thầu nếu phí bảo hiểm công trình đã được tính vào giá hợp đồng phải mua bảo hiểm công trình trong thời gian xây dựng đối với các trường hợp:
- Các công trình, hạng mục công trình có ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích công đồng theo quy định của pháp luật. Các công trình này thường có nguy cơ mang đến nhiều rủi ro do những đặc tính của nó, do đó để đảm bảo quyền và lợi ích của người lao động, của chủ đầu từ,.....Pháp luật quy định với công trình có ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng thì thuộc diện phải tham gia bảo hiểm bắt buộc.
- Các công trình đầu tư xây dựng có ảnh hưởng lớn đến môi trường thuộc danh mục dự án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường theo quy định của pháp luật về quy hoạch bảo vệ môi trường, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giác tác động môi trường và kế hoạch bảo vệ môi trường. Có thể thấy, hiện nay, rất nhiều các cây trình xây dựng có khả năng cao gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng xấu tới chất lượng môi trường. Do đó, với các công trình được đánh giá là mức độ gây ô nhiễm môi trường lớn theo những quy chuẩn mà pháp luật quy định thì thuộc đối tượng bắt buộc phải tham gia bảo hiểm.
- Đối với các công trình có yêu cầu kỹ thuật đặc thù, cùng với đó là điều kiện thi công xây dựng phức tạp được quy định trong pháp luật về xây dựng và pháp luật khác có liên quan. Trong thực tế, một số công trình được triển khai xây dựng trên những điều kiện thi công phức tạp và mang nhiều tính đặc thù kỹ thuật sẽ thuộc ối tượng bắt buộc phải tham gia bảo hiểm theo quy định của pháp luật.
Lưu ý: Các công trình liên quan đến quốc phòng, an ninh không thuộc đối tượng phải mua bảo hiểm công trình trong thời gian xây dựng.
Và theo quy định tại Nghị định 119/2015/ND-CP, về phía nhà thầu tư vấn, pháp luật yêu cầu nhà thầu tư vấn phải mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp tư vấn đầu tư xây dựng đối với công việc khảo sát xây dựng, thiết kế xây dựng của công trình xây dựng từ cấp II trở đi.
Ngoài ra, nhà thầu thi công xây dựng phải mua bảo hiểm bắt buộc cho người lao động thi công trên công trường và bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự đối với bên thứ ba.
3. Quy định của pháp luật về thời hạn bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng
Theo Nghị định 119/2015/ND-CP, tại Điều 5 có quy định về thời hạn bảo hiểm của từng trường hợp cụ thể như sau:
- Thời hạn bảo hiểm công trình trong thời gian xây dựng được thực hiện như sau:
+ Trong tường hợp các công trình xây dựng được bảo hiểm có giá trị dưới bảy trăm (700) tỷ đồng, trong đó không bao gồm phần công việc lắp đặt hoặc có bao gồm phân công việc lắp đặt nhưng chi phí thực hiện phần công việc lắp đặt thấp hơn mức 50% tổng giá trị hạng mục công trình xây dựng được bảo hiểm thì thời hạn bảo hiểm sẽ được tính căn cứ vào thời gian ghi trong hợp đồng bảo hiểm, cụ thể tính từ ngày bắt đầu đến ngày kết thúc thời gian xây dựng dựa vào văn bản của cấp có thẩm quyền quyết định đầu tư bao gồm cả điều chỉnh, bổ sung. Về phía những hạng mục, bộ phận, công trinh đã được bàn giao hoặc đưa vào sử dụng thời hạn bảo hiểm sẽ chấm dứt kể từ thời điểm các bộ phận, hạng mục đó được bàn giao hoặc đưa vào sử dụng.
+ Trong trường hợp, các công trình xây dựng được bảo hiểm có giá trị dưới 700 tỷ đồng và có bao gồm công việc lắp đặt (chi phí thực hiện phần công việc lắp đặt chiếm từ 50% trở lên tổng giá trị hạng mục công trình xây dựng được bảo hiểm) thì thời hạn bảo hiểm được xác định là thời gian ghi trong hợp đồng bảo hiểm, và được tính từ ngày bắt đầu thời gian xây dựng căn cứ vào văn bản của cấp có thẩm quyền quyết định đầu tư (kể các tài liệu điều chỉnh, bổ sung nếu có) và ngày kết thức là ngày bàn giao công trình hoặc sau khi hoàn tất lần chạy thử có tải đàu tiên, tùy theo thời điểm nào đến trước, nhưng không quá 28 ngày kể từ ngày bắt đầu chạy thử. Còn đối với các thiết bị đã quan sử dụng lắp đặt vào công trình, thời hạn bảo hiểmsẽ chấm dứt kể từ thời điểm các thiết bị đó bắt đầu được chạy thử.
- Đối với trường hợp bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp tư vấn đầu tư xây dựng thời hạn bảo hiểm được xác định như sau: thời điểm bắt đầu được tính kể từ ngày thực hiện công việc tư vấn và thời điểm kết thúc được tính cho đến hết thời gian bảo hành công trình căn theo quy định của pháp luật.
- Đói với trường hợp bảo hiểm cho người lao động thi công trên công trường thời hạn bảo hiểm được tính như sau: thời điểm bắt đầu được xác định là từ ngày thực hiện công việc thi công trên công trường và thời điểm kết thúc thời hạn bảo hiểm là hết thời gian bảo hành công trình theo quy định của pháp luật. Việc xác định thời hạn bảo hiểm cụ thể đối với người lao động thi công trên công trường phải căn cứ vào hợp đồng lao động và căn cứ vào văn bản xác nhận của nhà thầu thi công xây dựng về thời gian người lao động làm việc thực tế trên công trường.
Như vậy, thời hạn bảo hiểm được pháp luật quy định cho từng trường hợp là khác nhau sao cho phù hợp với đặc điểm của từng trường hợp cụ thể.
4. Quy định của pháp luật về tắc bồi thường bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng
Theo quy định của pháp luật, cụ thể là thông tư 50/2022/TT-BTC đã quy định rõ rằng, việc bồi thường bảo hiểm sẽ do bên mua bảo hiểm và bên doanh nghiệp bảo hiểm phối hợp thực hiểm, và thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Bên mua bảo hiểm cần phải thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm ngay lập tức thông qua các phương tiện thông tin liên lạc, trong thời hạn 14 ngày kể từ ngày xảy ra sự cố công trình xây dựng phải thực hiện ngay việc thông báo bằng văn bản cho doanh nghiệp bảo hiểm.
Bước 2: Sau khi thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm, bên mua bảo hiệu cung cấp các tài liệu trong hồ sơ bồi thường theo quy định và phải tạo điều kiện cho doanh nghiệp bảo hiểm trong quá trình xác minh các tài liệu đó và không được phép có bất kỳ hành vi cản trở nào.
Bước 3: Để có căn cứ bồi thường hay không bồi thường, doanh nghiệp bảo hiểm phải giám định tổn thất theo quy định của pháp luật sau đó lập biên bản giám định có đầy đủ nội dung về nguyên nhân cũng như mức độ bồi thường thiệt hại.
Bước 4: Doanh nghiệp bán bảo hiểm hướng dẫn, phối hợp với bên mua bảo hiểm và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan thu nhập đầy đủ các tài liệu để lập hồ sơ bồi thường.
Bước 5: Sau khi lập hồ sơ, trong trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận bồi thường bảo hiển, cần có văn bản thông báo bồi thường bảo hiểm. Ngược lại, trong trường hợp từ chố bồi thường bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm phải có văn bản nêu rõ lý do từ chối.
