Quyền sử dụng đất đang được thế chấp để vay vốn ngân hàng hoàn toàn có thể được đưa vào di chúc để chia cho các con. Căn cứ pháp lý và các lưu ý quan trọng liên quan gồm:
1. Cơ sở pháp lý cho phép lập di chúc
-
Không làm mất quyền sở hữu (Khoản 1 Điều 317 Bộ luật Dân sự 2015): Thế chấp tài sản chỉ là biện pháp bảo đảm nghĩa vụ trả nợ, không đồng nghĩa với việc sang tên hay chuyển quyền sở hữu cho ngân hàng. Bên thế chấp vẫn giữ tư cách chủ thể hợp pháp đối với tài sản và có quyền định đoạt theo quy định.
-
Không bị hạn chế bởi quy định cấm chuyển dịch (Khoản 8 Điều 320 Bộ luật Dân sự 2015): Luật cấm bên thế chấp bán, thay thế, trao đổi hoặc tặng cho tài sản thế chấp. Tuy nhiên, di chúc là hành vi định đoạt đơn phương chỉ phát sinh hiệu lực khi người lập mất, không phải giao dịch có hiệu lực ngay lúc lập. Vì thế, việc lập di chúc không trái với điều cấm này.
-
Quyền định đoạt di sản (Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015): Tại thời điểm lập di chúc, người để lại di sản có quyền định đoạt tài sản đang thế chấp để thể hiện nguyện vọng của mình.
2. Những điểm cần lưu ý khi thực hiện
-
Ưu tiên nghĩa vụ với ngân hàng và giải chấp (Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015): Vì đất đang bảo đảm cho khoản vay, nghĩa vụ trả nợ ngân hàng cần được ưu tiên giải quyết. Người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản do người mất để lại — cụ thể là tất toán khoản nợ và làm thủ tục giải chấp trước khi hoàn tất việc nhận chuyển giao quyền đối với di sản theo di chúc.
-
Lựa chọn hình thức di chúc phù hợp: Khi thế chấp, bên vay không giao tài sản vật chất nhưng bản gốc giấy tờ liên quan thường do ngân hàng lưu giữ. Do đó, cần cân nhắc hình thức lập di chúc thích hợp như di chúc viết tay hoặc di chúc có người làm chứng.
3. Người nhận di sản có phải gánh khoản nợ do người lập di chúc để lại không?
Có, nhưng trách nhiệm này chỉ giới hạn trong phạm vi giá trị di sản nhận được (trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác).
Theo quy định tại Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015 về thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại:
-
Người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, nếu không có thỏa thuận khác.
-
Khi di sản chưa được chia, người quản lý di sản sẽ thực hiện nghĩa vụ tài sản theo thỏa thuận của những người thừa kế, nằm trong phạm vi di sản.
-
Khi di sản đã được chia, từng người thừa kế chịu trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản tương ứng với phần di sản mình đã nhận, trừ khi có thỏa thuận khác.
-
Nếu người hưởng di sản theo di chúc không phải là cá nhân, việc thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại cũng áp dụng tương tự như người thừa kế là cá nhân.