Theo quy định tại Điều 615 Bộ luật Dân sự năm 2015, việc thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại được xác định cụ thể như sau:
-
Nguyên tắc chung: Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thanh toán các nghĩa vụ tài chính trong giới hạn giá trị di sản được nhận, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.
-
Khi di sản chưa chia: Người quản lý di sản sẽ chịu trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản theo sự ủy quyền hoặc thỏa thuận của những người thừa kế, trong phạm vi tài sản để lại.
-
Khi di sản đã được chia: Mỗi người thừa kế chỉ phải trả nợ tương ứng với phần tài sản mà mình đã nhận, và không được vượt quá hạn mức đó (trừ trường hợp có thỏa thuận khác).
-
Đối với người thừa kế không phải là cá nhân: Các tổ chức hoặc đối tượng khác hưởng di sản theo di chúc cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài sản tương tự như cá nhân thừa kế.
Xử lý hợp đồng vay tiền khi người vay qua đời
Mặc dù nguyên tắc chung là người thừa kế phải trả nợ thay cho người để lại di sản, nhưng cần lưu ý các quy định liên quan đến hợp đồng:
-
Theo Điều 422 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tiền sẽ chấm dứt nếu cá nhân giao kết hợp đồng qua đời mà tính chất hợp đồng đòi hỏi phải do chính cá nhân đó thực hiện.
-
Theo Điều 427 Bộ luật Dân sự 2015, khi hợp đồng chấm dứt hoặc hủy bỏ, các bên không phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ đã thỏa thuận (trừ các điều khoản về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp).
-
Hệ quả pháp lý: Chỉ khi hợp đồng vay có thỏa thuận rõ ràng rằng chỉ duy nhất người vay mới có nghĩa vụ trả nợ, thì khi người đó qua đời, hợp đồng mới chấm dứt và người thừa kế được miễn nghĩa vụ trả nợ. Nếu không có thỏa thuận này, người thừa kế vẫn phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ thông thường.
Quyền từ chối nhận di sản và rủi ro đối với chủ nợ
-
Ngăn chặn việc trốn tránh nghĩa vụ: Để tránh tình trạng người thừa kế biết có khoản nợ mà từ chối nhận di sản nhằm trốn tránh trách nhiệm trả tiền vay, khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm mục đích trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với người khác.
-
Giới hạn trách nhiệm và rủi ro tín dụng: Nếu người chết không để lại di sản (hoặc tổng tài sản ít hơn tổng các nghĩa vụ và chi phí ưu tiên), người thừa kế không phải dùng tài sản riêng của mình để bù đắp phần nợ còn thiếu (theo khoản 1 Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015). Quy định này đặt ra rủi ro lớn cho phía chủ nợ, đòi hỏi các tổ chức hoặc cá nhân cho vay phải thẩm định kỹ năng lực tài chính của người vay ngay từ khâu ban đầu.
