Về mô hình xét xử, pháp luật tố tụng (hình sự, dân sự, hành chính) của Việt Nam hiện nay được thực hiện theo mô hình hai cấp gồm sơ thẩm và phúc thẩm. Theo đó, khi bản án hoặc quyết định sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị thì bắt buộc phải được tòa án cấp trên xét xử lại theo trình tự phúc thẩm. Trong quá trình giải quyết vụ án, các thành viên của Hội đồng xét xử gồm thẩm phán và hội thẩm đều có quyền biểu quyết ngang nhau, và mọi quyết định đều được thông qua theo nguyên tắc đa số. Pháp luật tố tụng không quy định đương sự có quyền lựa chọn thẩm phán hay yêu cầu thay đổi số lượng thành viên hội đồng xét xử, nên những yêu cầu này sẽ không được chấp nhận.
Sở dĩ số lượng thành viên Hội đồng xét xử có sự khác nhau là do pháp luật quy định linh hoạt tùy thuộc vào tính chất, mức độ phức tạp và trình tự xét xử của vụ án. Đối với phiên tòa sơ thẩm thông thường, thành phần Hội đồng gồm một thẩm phán giữ vai trò chủ tọa (ngồi giữa, mặc áo choàng) và hai hội thẩm (ngồi hai bên, mặc trang phục công sở). Tuy nhiên, đối với án hình sự có tính chất nghiêm trọng, phức tạp hoặc trường hợp bị cáo bị xét xử về tội mà Bộ luật Hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là tù chung thân, tử hình, Hội đồng xét xử sơ thẩm có thể gồm hai thẩm phán và ba hội thẩm, tổng cộng 5 người theo quy định tại Điều 254 Bộ luật Tố tụng hình sự. Ngược lại, nếu là phiên tòa sơ thẩm áp dụng theo thủ tục rút gọn dành cho các vụ án đơn giản, tình tiết rõ ràng, Hội đồng xét xử chỉ gồm một thẩm phán duy nhất và không có hội thẩm tham gia.
Trong khi đó, tại các phiên tòa phúc thẩm áp dụng chung cho cả lĩnh vực hình sự, dân sự và hành chính, thành phần Hội đồng xét xử chỉ gồm ba thẩm phán và hoàn toàn không có sự tham gia của hội thẩm nhân dân. Tương tự như cấp sơ thẩm, nếu việc xét xử phúc thẩm được thực hiện theo thủ tục rút gọn, vụ án cũng sẽ chỉ do một thẩm phán tiến hành giải quyết.
